あらすじ
بخشی از هویت فرهنگی هر شهر در شیوه معماری شهری تبلور مییابد. معماری با گوشت و پوست مردمان شهر گره خورده و بر حسب نیازهای جامعه تغییر میکند. پس از ورود تفکر سرمایه داری و گسترش صنعت شاهد تغییر نیازها بوده ایم و تغییر نیازهای بشر به تغییر در ساختار و کاربرد و نمای ساختمانها منجر شده. با نگاهی به روند تغییرات در ساختمانهای شهری، به طور مثال در کنار بازارهای سنتی مراکز شهرها شاهد گسترش سرسامآور هاپیر مارکتها هستیم. ساختمانهای چندین طبقه که اغلب دو یا سه طبقه از آن به محل پارک ماشینها اختصاص دارد. در نمای مراکز خرید اغلب از شیشه و استیل و رنگهای سفید و خاکستری براق استفاده شده و با نورپردازی سعی در جذب مشتری خواهد داشت. سوال اینجاست که چنین بناهایی تا چه میزان برای پاسخ به نیازهای بشری ساخته میشوند؟ چه تاثیری بر روان و خلقیات شهروندان خواهد داشت و تا چه میزان اصول زیبایی شناسی و هنری در آنها رعایت شده؟ با وجود تراکم بالا در شهرها نمای ساختمانهای امروز اغلب هیچ کدام از المانهای فرهنگی و هنری را در خود جای نداده و یا شاید این المانها آنچنان کمرنگ باشند که نتوان آنرا به عنوان هویت شهری پذیرفت. مدرنیته بدون در نظر گرفتن ریشههای فرهنگی و صرف کپی کردن ساختمانهایی که متعلق به جای دیگریست شهر را از هویت حقیقی خود دور خواهد کرد. از سوی دیگر با پذیرفته شدن این بناها و درخواست بیشتر برای احداث آنها شاید نشانههایی از نبود هویت خصوصا در شهرهای بزرگ را شاهد هستیم. در حالیکه ساختمانهای به جای مانده از گذشته هویت بخشی از جامعه شهری متعلق به دوران مشخصی را در خود جای داده است. نمای ساختمانهای زمان قاجار و تفاوت آن با نمای ساختمانها و شیوه شهرسازی در پهلوی اول و دوم که با وجود سعی برای مدرنیته همچنان هویت مشخصی برای شهر قائل بوده و ساختار بناها و خیابانها همچنان تغییرات معناداری را روایت میکرده اما با این وجود، تلاشهایی برای شکل دهی به هویت شهری مستقل و متعلق به محدوده جغرافیایی و فرهنگی و زیست محیطی هر شهر انجام گرفته. در دوران ما ساختمانهای بیقواره و بی شکل نه تنها نیازهای امروز بشر را به نحو احسنت پوشش نمیدهند بلکه از نظر روحی هیچ تناسبی با روحیات انسانی ندارند. شاید این معضل ریشه در بحث هویت در نمای ساختمانهای معاصر داشته باشد. سوالی که باید به آن پاسخ داد این است که چگونه میتوان تاریخ و هویت را در طراحی معماری مورد توجه قرار داد؟ برای پاسخ دادن به این سؤال، تلاشهای متعددی برای تفسیر "سنت" در پروژههای جدید صورت گرفته. باید با پرداختی جدید به بحث سنت و هویت در معماری شهری و معماری ایرانی اسلامی نگریست. باید توجه داشت که منظور از توجه به ریشهها و سنتها، ساختن بناهای گلی و خشتی یا عیناً کپی برداری از شیوه معماری ایرانی اسلامی گذشتگان نیست. معماری بدون توجه به تفاوتهای جغرافیایی که بر آن تاثیر میگذارد، دارای ویژگیهای ذاتی، پویا و تدریجی است که هویت نامیده میشود. باید قبول کنیم که هر نقطه میتواند هویتی مخصوص به خود داشته باشد و نباید به دنبال هویتی واحد برای تمامی نقاط و نادیده گرفتن تفاوتها باشیم. معماران باید با توجه به روانشناسی مردمان امروز و توجه به خواستهها و نیازهای امروز بشر و نیم نگاهی به تاریخ و سنتها و به کار بردن هنر مدرن و تبلور آن در ساختمانها و بناهای شهری، فضایی را خلق کنند که برای روان شهروندان استرسزا و مخرب نباشد و در عوض با ورود به چنین فضاهایی احساس آرامش و رضایت گمشده خود را بازیابد که این مهمترین دستاورد در طراحی نمای ساختمانهای شهری است
