Powieść Stefana Żeromskiego powstała w 1987 roku. Obraz szkoły w rosyjskim Królestwie Polskim i walki polskiej młodzieży z rusyfikacją. Sienkiewicz sięgnął do własnych doświadczeń z dzieciństwa i lat młodzieńczych. Jest to opowieść o dorastaniu i związanymi z tym problemami. Analiza czasów, w których bohaterom przyszło żyć i kształtować swoją mentalność. Utwór niejednokrotnie określany był mianem „dokumentu epoki”, w której dorastał Stefan Żeromski. To ponadczasowa charakterystyka czasów, kiedy w obliczu agresji oraz ucisku bierność i uległość powoli przekształcała się w zalążki świadomości narodowej.